Łojotokowe zapalenie skóry – objawy, przyczyny i fototerapia UVB 311 nm
Łojotokowe zapalenie skóry – gdy skóra potrzebuje odpowiedniej pielęgnacji i światła
Łojotokowe zapalenie skóry (ŁZS) to przewlekła, nawrotowa dermatoza, która dotyczy około 5% populacji. Jej charakterystyczną cechą są okresowo pojawiające się zmiany skórne o charakterze ognisk rumieniowo-złuszczających, często pokrytych dużą ilością tłustej, nawarstwionej łuski. Zmianom tym bardzo często towarzyszy uporczywy świąd.
Choroba ma charakter nawrotowy – okresy wyciszenia przeplatają się z okresami zaostrzeń. U jednych pacjentów zmiany mają łagodny przebieg, u innych przyjmują postać nasilonego stanu zapalnego.
Łojotokowe zapalenie skóry nie jest chorobą zakaźną. Nie można się nim zarazić poprzez kontakt fizyczny, dotyk ani codzienne przebywanie z osobą chorą.
Jedną z metod wykorzystywanych w dermatologii do wyciszania zmian łojotokowych jest fototerapia. Wśród dostępnych metod stosuje się m.in. naświetlania wąskopasmowym promieniowaniem UVB o długości fali 311 nm (SUP 311 / TL-01), a także promieniowanie UVA.
Czym właściwie jest łojotokowe zapalenie skóry?
Łojotokowe zapalenie skóry jest schorzeniem o wieloczynnikowej etiologii. Jednym z kluczowych elementów jego rozwoju jest wzrost aktywności gruczołów łojowych, co prowadzi do zwiększonej produkcji łoju oraz zmian w jego składzie.
W procesie chorobowym istotną rolę odgrywają:
-
Nadmierna sekrecja łoju przez gruczoły holokrynowe.
-
Obecność i działanie grzybów z rodzaju Malassezia (ekosystem Malassezia furfur) oraz ich interakcja z komórkami naskórka.
-
Reakcja zapalna organizmu i podwyższony poziom histaminy w skórze (nawet 2–3-krotnie wyższy niż u osób zdrowych).
-
Zaburzenia proliferacji i różnicowania naskórka oraz uszkodzenie bariery naskórkowej.
Dlaczego powstaje łojotokowe zapalenie skóry?
Nie istnieje jedna wyłączna przyczyna wywołująca ŁZS. Choroba powstaje na skutek nałożenia się predyspozycji genetycznych, zaburzeń funkcjonowania organizmu oraz czynników środowiskowych.
Do najważniejszych czynników predysponujących i wyzwalających należą:
-
Predyspozycje genetyczne i hormonalne (wpływ androgenów na wielkość i sekrecję gruczołów łojowych).
-
Przewlekły stres (pobudzający ekspresję kortykotropiny w gruczołach łojowych).
-
Błędy pielęgnacyjne, nieodpowiednia dieta oraz nieodpowiedni ubiór.
-
Zanieczyszczenie środowiska oraz brak ekspozycji na promieniowanie UV.
-
Schorzenia neurologiczne (np. choroba Parkinsona, porażenie nerwu VII, jamistość rdzenia).
-
Zaburzenia psychiczne, alkoholizm oraz zakażenie HIV.
-
Niedobory żywieniowe, w tym niedobór cynku oraz witamin z grupy B.
Jak wygląda łojotokowe zapalenie skóry?
Typowy obraz kliniczny ŁZS różni się od klasycznej łuszczycy plackowatej, choć oba schorzenia mogą dawać objawy złuszczania. W przebiegu łojotokowego zapalenia skóry obserwuje się:
-
Ogniska rumieniowe (zaczerwienienie skóry).
-
Tłustą, brudnożółtą lub żółtawą nawarstwioną łuskę.
-
Nadmierne przetłuszczanie się skóry i włosów.
-
Uporczywy świąd oraz uczucie pieczenia.
-
Przejściowe przerzedzenie i ścieńczenie włosów w obszarach objętych stanem zapalnym.
Gdzie najczęściej pojawiają się zmiany?
Zmiany chorobowe lokalizują się w obszarach bogatych w gruczoły łojowe, tworząc tzw. rynnę łojotokową.
-
Owłosiona skóra głowy: Pojawia się tłusta łuska, zaczerwienienie oraz świąd; w łagodniejszej formie schorzenie objawia się jako łupież tłusty lub suchy.
-
Twarz: Zmiany obejmują najczęściej fałdy nosowo-wargowe, brwi, okolicę międzybrwiową oraz powieki.
-
Klatka piersiowa i plecy: Ogniska rumieniowo-złuszczające układają się wzdłuż środkowej linii tułowia (rynna łojotokowa).
-
Fałdy skórne: Okolice zauszne, pachy, pachwiny czy fałdy podpiersiowe.
Odmiany i stany pokrewne
Łojotokowe zapalenie skóry może przyjmować różne nasilenie. Często wyróżnia się:
-
Łupież suchy: Łagodną postać, w której dochodzi do złuszczania powierzchownych warstw naskórka bez nasilonego łojotoku.
-
Łupież tłusty: Następstwo łupieżu suchego z obecnością żółtych nawarstwionych łusek i przetłuszczaniem włosów.
-
Nasiloną postać rumieniowo-złuszczającą: Obejmującą twarz, owłosioną skórę głowy i tułów.
Czy łojotokowe zapalenie skóry swędzi?
Tak, w przeciwieństwie do części innych dermatoz, świąd w ŁZS jest objawem bardzo powszechnym i często uporczywym. Stężenie histaminy w skórze pacjentów z ŁZS jest znacząco podwyższone. Drapanie prowadzi do uszkodzenia bariery naskórkowej, podrażnień i ryzyka wtórnych zakażeń bakteryjnych.
Co może nasilać obawy?
Zaostrzenia mogą być prowokowane przez:
-
Stres emocjonalny i psychiczny.
-
Okres zimowo-jesienny (niska wilgotność powietrza, ogrzewanie, brak naturalnego światła słonecznego).
-
Spożywanie alkoholu i nieprawidłową dietę.
-
Stosowanie ciężkich, zapychających kosmetyków lub drażniących preparatów myjących.
-
Spadek odporności organizmu.
Czy łojotokowe zapalenie skóry jest chorobą przewlekłą?
Tak. ŁZS jest schorzeniem o charakterze przewlekłym i nawrotowym. Terapia ma na celu wyciszenie aktywnego stanu zapalnego, usunięcie łuski, ograniczenie populacji Malassezia oraz uzyskanie możliwie najdłuższych okresów remisji.
ŁZS a fototerapia – dlaczego światło może pomagać?
Promieniowanie ultrafioletowe wykazuje wielokierunkowe działanie na skórę z problemem łojotokowym:
-
Działanie immunosupresyjne i przeciwzapalne: Hamuje wyzwalanie cytokin prozapalnych oraz indukuje apoptozę komórek uczestniczących w stanie zapalnym.
-
Działanie przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne: Redukuje populację drożdżaków Malassezia oraz bakterii na powierzchni skóry.
-
Regulacja keratynizacji: Normalizuje proces odnowy i złuszczania naskórka.
UVB 311 nm – wąskopasmowa fototerapia w ŁZS
W wąskopasmowej fototerapii UVB stosuje się promieniowanie o długości fali około 311 nm (TL-01). W przypadku ŁZS promieniowanie to wykazuje wysoką skuteczność przeciwzapalną przy ograniczonym działaniu rumieniotwórczym w porównaniu do szerokopasmowego UVB.
Do naświetlania zmian na owłosionej skórze głowy stosuje się specjalistyczne urządzenia, np. lampy w formie grzebieni emitujących UVB 311 nm, co pozwala na precyzyjne dotarcie światła do skóry przez włosy.
Jak działa UVB 311 nm na zmiany łojotokowe?
-
Wyciszenie stanu zapalnego: Zmniejszenie ekspresji mediatorów zapalnych w naskórku.
-
Ograniczenie świądu: Poprzez redukcję stanu zapalnego i podrażnienia.
-
Normalizacja złuszczania: Zmniejszenie nawarstwiania się tłustej łuski.
-
Działanie wspomagające remisję: Umożliwia długotrwałą kontrolę nad nawrotami choroby.
Jak przebiega leczenie i fototerapia?
W zależności od nasilenia ŁZS stosuje się leczenie miejscowe, ogólne oraz fototerapię:
-
Leczenie miejscowe: Preparaty keratolityczne (kwas salicylowy, mocznik, siarka), leki przeciwgrzybicze (ketokonazol, cyklopiroks, pirytonian cynku, siarczek selenu), miejscowe glikokortykosteroidy lub inhibitory kalcyneuryny (takrolimus, pimekrolimus).
-
Fototerapia: Zabiegi z użyciem UVB 311 nm lub UVA przeprowadzane regularnie wedle ustalonego schematu. Na owłosioną skórę głowy wykorzystuje się grzebienie do fototerapii.
-
Leczenie ogólne: Stosowane w cięższych postaciach (doustne leki przeciwgrzybicze, retinoidy np. izotretynoina w niskich dawkach, antybiotyki z grupy tetracyklin, leki przeciwhistaminowe oraz suplementacja witamin B6 i PP).
Czy fototerapia UVB 311 nm jest bezpieczna?
Naświetlania wąskim pasmem 311 nm są bezpieczniejszą alternatywą dla fotochemioterapii PUVA, gdyż nie wymagają doustnego przyjmowania substancji światłouczulających (psoralenów) i charakteryzują się niższym ryzykiem działań niepożądanych. Prawidłowe dawkowanie pozwala uniknąć rumienia i podrażnień.
Najczęściej zadawane pytania o łojotokowe zapalenie skóry i UVB 311 nm
Czy łojotokowe zapalenie skóry jest zaraźliwe?
Nie. ŁZS nie jest chorobą zakaźną. Obecne na skórze drożdżaki Malassezia stanowią składnik naturalnej flory mikrobiologicznej człowieka, a stan zapalny wynika z nadmiernej reakcji organizmu.
Czy łupież to to samo co łojotokowe zapalenie skóry?
Łupież (zarówno suchy, jak i tłusty) jest uznawany za łagodną, ograniczoną do skóry głowy postać łojotokowego zapalenia skóry.
Czy UVB 311 nm pomaga na łojotokowe zapalenie skóry głowy?
Tak. W leczeniu zmian na owłosionej skórze głowy stosuje się lampy wyposażone w specjalne nasadki grzebieniowe emitujące pasmo UVB 311 nm.
Czy leki przeciwhistaminowe pomagają przy ŁZS?
Tak. U pacjentów z ŁZS poziom histaminy w skórze bywa znacząco podwyższony, dlatego leczenie przeciwhistaminowe łagodzi uporczywy świąd.
Czy izotretynoina jest stosowana w łojotoku i ŁZS?
Tak. W leczeniu nadmiernego łojotoku i ŁZS izotretynoina doustna może być stosowana w niższych dawkach niż w trądziku (np. 2,5–10 mg/dobę) pod ścisłą kontrolą lekarską.
Czy słońce pomaga na ŁZS?
Brak ekspozycji na promieniowanie UV jest wymieniany wśród czynników predysponujących do zaostrzeń ŁZS, a umiarkowana ekspozycja na UV lub kontrolowana fototerapia wykazują działanie lecznicze.
Bibliografia
-
Bergler-Czop B., Nowości w leczeniu chorób o podłożu łojotokowym, Dermatologia po Dyplomie, 2014.
-
Brzezińska-Wcisło L., Wcisło-Dziadecka D., Bergler-Czop B., Nowości w patogenezie i terapii łojotokowego zapalenia skóry i łupieżu, Dermatologia Praktyczna, 2011; 4: 7–12.
-
Kaszuba A. i wsp., Skuteczność fototerapii wąskim pasmem ultrafioletu B w leczeniu schorzeń dermatologicznych, Przegląd Dermatologiczny.
-
Gupta A.K., Richardson M., Paquet M., Systematic review of oral treatments for seborrheic dermatitis, Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2014; 28: 16–26.
-
Bhatia N., Treating seborrheic dermatitis: review of mechanisms and therapeutic options, Journal of Drugs in Dermatology, 2013; 12: 796–798.
